Fraxinus excelsior
Let bij deze soort extra op essentaksterfte: necrotische bastplekken, bladverlies en terugstervende twijgen of takken zijn waarschuwingssignalen. Voor bonsai-verfijning is beheersing van de krachtige groei belangrijker dan zware ingrepen.
Oorspronkelijke herkomst
Europa tot Iran. De gewone es is inheems in België en Nederland en groeit van nature vooral op voedselrijke, voldoende vochtige bodems.
Eigenschappen
Fraxinus excelsior is een grote bladverliezende boom uit de olijffamilie, herkenbaar aan de tegenoverstaande takken en opvallend zwarte winterknoppen. De samengestelde bladeren bestaan uit meerdere deelblaadjes. Als bonsai past de soort vooral bij middelgrote en grote formaten.
Voor- en nadelen als bonsai
Pluspunten: sterke groei, snelle verdikking, goede snoeireactie en karakteristieke zwarte knoppen. Nadelen: samengesteld en relatief groot blad, grove twijgen en lange internodiën wanneer de boom te sterk wordt gevoed.
Standplaats als bonsai
Buiten in volle zon tot halfschaduw. Tijdens zeer hete zomerdagen kan middagschaduw bladschade beperken. Bescherm de wortelkluit in een schaal tegen zeer strenge vorst.
Groei
Krachtige, snel verdikkende scheuten. Laat nieuwe groei tot ongeveer drie of vier knopen ontwikkelen en knip daarna terug om fijne vertakking te bevorderen.
Geschikte stijlvormen
Informeel rechtop, bezemvorm, hellend, meerstammig en natuurlijke loofboomvormen. Vanwege de bladmaat vooral middelgrote tot grote bonsai.
Vormsnoei
Snoei grotere takken bij voorkeur in de late herfst. Verwijder structurele fouten geleidelijk en voorkom grote opeenhopingen van takken op één punt.
Onderhoudssnoei
Laat nieuwe scheuten tot drie of vier knopen groeien en knip terug tot één of twee bladparen/deelbladposities. Rem de top sterker dan zwakke onderste takken.
Fijnsnoei
Verwijder te grote bladeren selectief of kort deelbladeren in wanneer dat nodig is voor licht en schaalverhouding. Houd voldoende blad op zwakke takken.
Bladsnoei / ontbladeren
Geen routinematige volledige ontbladering. Selectieve verwijdering van grote bladeren is veiliger en helpt licht in de kroon te brengen zonder de boom onnodig te verzwakken.
Wortelsnoei
Normale wortelsnoei in het vroege voorjaar. Verwijder grove, cirkelende wortels geleidelijk en behoud voldoende fijne wortels rond de stam.
Knopbeheer
Selecteer tegenoverstaande knoppen en scheuten zodat er geen verdikte knooppunten ontstaan. Behoud knoppen in het binnenste van de kroon voor ramificatie.
Bloei- en vruchtbeheer
Bloemen en gevleugelde zaden zijn voor bonsai meestal ondergeschikt. Verwijder zware zaadbelasting bij kleine of verzwakte bomen.
Bedraden
Bedraad vooral in herfst of winter wanneer de structuur zichtbaar is. Controleer in het voorjaar tijdig op insnoeren; spandraden zijn geschikt voor zwaardere takken.
Bemesten
Regelmatig bemesten in het groeiseizoen. De soort groeit krachtig, maar overmatige voeding geeft lange internodiën en groot blad; verfijnde bomen daarom gematigder voeden.
Watergifte
Geef grondig water zodra het substraat begint op te drogen. De gewone es verdraagt geen langdurige droogte maar ook geen voortdurend natte wortels. In de winter minder water, zonder volledige uitdroging.
Substraat
Een luchtig en goed drainerend standaard bonsaimengsel, bijvoorbeeld akadama, puimsteen en lava. Voldoende vochtbuffer is nuttig vanwege de relatief hoge waterbehoefte in blad.
Verpotten
Ongeveer iedere twee tot drie jaar in het vroege voorjaar; oudere grote exemplaren minder vaak. Combineer normale wortelsnoei met een goed drainerend substraat.
Ziekten en problemen
Belangrijk is essentaksterfte door Hymenoscyphus fraxineus, een ernstige en wijdverspreide ziekte van Fraxinus excelsior in Europa. Verder kunnen bladluizen, schildluis, spint, rupsen, roest, meeldauw en bladvlekken voorkomen.