Fraxinus nigra
Combineer veel licht met een gelijkmatig vochtige wortelzone. Gebruik de tegenoverstaande knopstand bewust bij vertakkingsopbouw en kies bij voorkeur een middelgroot tot groot bonsaiformaat.
Oorspronkelijke herkomst
Zuidoost-Canada en het noorden, noordoosten en noord-centrale deel van de Verenigde Staten tot Maryland.
Eigenschappen
Zwarte es is een Noord-Amerikaanse es van moerassen en natte laaglandbossen. Hij heeft tegenoverstaande knoppen en samengestelde bladeren. De soort is sterk aan vochtige standplaatsen gebonden en is in Noord-Amerika ernstig bedreigd door de essenprachtkever.
Voor- en nadelen als bonsai
Voordelen zijn een karaktervolle stam, sterke seizoensgroei en bruikbare natuurlijke loofboomvormen. Nadelen zijn de relatief grote samengestelde bladeren en internodiën; daarom is hij vooral geschikt als middelgrote of grote bonsai en vraagt verfijning veel licht en consequente groeiregulering.
Standplaats als bonsai
Buiten in volle zon tot lichte halfschaduw. Houd de wortelkluit gelijkmatig vochtig en koel, vooral in de zomer. Winterhard, maar bescherm kleine schalen tegen langdurig doorvriezen en uitdrogende wind.
Groei
Sterke voorjaarsscheuten met tegenoverstaande knoppen. De top kan dominant worden; behoud binnenlicht en rem sterke eindgroei om de vertakking dichter bij de stam te houden.
Geschikte stijlvormen
Informeel rechtop, bezemvorm, hellend, meerstammig, bos/groep en natuurlijke vochtige-bosstijl.
Vormsnoei
Grote takken bij voorkeur in de rustperiode na bladval. Vermijd grote wonden op zwakke bomen en combineer zware taksnoei niet met zwaar wortelwerk.
Onderhoudssnoei
Knip lange scheuten na afharding terug en verwijder te sterke topscheuten. Door de tegenoverstaande knoppen kunnen vorken ontstaan; selecteer vroeg om verdikkingen te voorkomen.
Fijnsnoei
Knip sterke scheuten terug tot één à twee bruikbare knopparen. Laat zwakke binnenvertakking langer groeien en zorg dat grote bladeren haar niet overschaduwen.
Bladsnoei / ontbladeren
Geen volledige ontbladering als routine. Selectieve bladverwijdering of het verkleinen van enkele grote samengestelde bladeren kan bij een sterke boom licht in de kroon brengen.
Wortelsnoei
Vroeg in het voorjaar vóór de knoppen openen. Werk geleidelijk en behoud voldoende fijne wortels; de soort is van nature aangepast aan vochtige bodems.
Knopbeheer
Selecteer tegenoverstaande knoppen zodat geen ongewenste dikke vorken of knobbels ontstaan. Spaar knoppen op zwakke en binnenste takdelen.
Bloei- en vruchtbeheer
Bloei en gevleugelde zaden zijn voor bonsai meestal ondergeschikt. Verwijder zware zaadzetting bij jonge of herstellende bomen.
Bedraden
Bedraad bij voorkeur zonder blad of na afharding. Controleer vaak en bescherm jonge bast; vorm waar mogelijk met snoei en gerichte scheutselectie.
Bemesten
Regelmatig van voorjaar tot nazomer. In de opbouwfase ruim voeden; bij verfijning gematigder om grove internodiën en groot blad te beperken.
Watergifte
Laat de kluit niet uitdrogen. Fraxinus nigra is een uitgesproken vochtminnende moeras-/laaglandsoort en verdraagt een vochtiger regime dan veel andere essen, mits het substraat nog voldoende zuurstof bevat.
Substraat
Luchtig en stabiel maar met goede vochtbuffer, bijvoorbeeld akadama met puimsteen/lava en een iets hoger vochtvasthoudend aandeel dan bij droogteminnende loofbomen.
Verpotten
Vroeg in het voorjaar vóór het uitlopen. Verpot wanneer de wortelkluit verdicht of drainage achteruitgaat; beperk wortelsnoei op een boom die tegelijk zwaar bovengronds wordt gecorrigeerd.
Ziekten en problemen
Bladluis, schimmelproblemen bij slechte luchtcirculatie en wortelstress door uitdroging zijn mogelijk. Essenprachtkever (Agrilus planipennis) is een zeer ernstige soortspecifieke bedreiging voor Noord-Amerikaanse essen, waaronder zwarte es.